Cursussen

De kunsthistorische cursussen variëren van 2 tot 8 bijeenkomsten, afhankelijk van het onderwerp. Met veel enthousiasme en een vleugje accent, kennis en kundigheid en vergezeld met talloze afbeeldingen, worden deze thema’s tot het breed publiek toegankelijk gemaakt.

Mijn vakgebied is de Romeinse en Vroeg Byzantijnse kunst, met speciale aandacht voor religieuze kunst: het Jodendom, het Vroege Christendom, maar ook de ‘heidense’ Grieks en Romeinse religie.

Een greep uit colleges die reeds zijn verzorgd:

1. ‘Van Alexander tot Justinianus: De verbazende rijkdom van mozaiekkunst’ (8-delig college)

alexander-mosaic-detail alexander

Mythologie, oorlog, liefde. De rijkdom aan scènes uit de mozaïekkunst van de oudheid blijft verbazen.

Mozaïek is monumentaal, kleurrijk en duurzaam. Waar andere kunstmaterialen zijn vergaan, is mozaïek vaak goed bewaard gebleven en geeft tot op de dag van vandaag de rijkdom van de kunst van de Oudheid weer. In deze collegereeks wordt aandacht besteed aan de kunst van het mozaïek vanaf de vijfde eeuw v.Chr. tot na de islamitische veroveringen in de zevende eeuw van onze jaartelling. De thematische presentatie neemt telkens een beroemd mozaïek als uitgangspunt. Aan de hand van de kenmerken van deze mooiste mozaïeken uit de Oudheid, worden zowel artistieke fenomenen besproken zoals stijl en iconografie , als de culturele aspecten die hierin verborgen liggen.

De thema’s van de bijeenkomsten zijn:

  • Introductie: de mozaïekkunst van Brittannië tot Arabië
  • Oorlogsvoering: de Alexandermozaïek in Pompeii
  • Exotisch Egypte: de Nijlmozaïek van Praeneste
  • Mythologie: het oordeel van Paris in Antiochië
  • Jacht, sport en vrije tijd: de Villa Armerina in Sicilië en de mozaïeken van Noord-Africa
  • Kalender, astronomie en astrologie: de Zodiak uit de synagoge van Hammat-Tiberias
  • Portret: Keizer Justinianus in Ravenna en Constantinopel
  • Tussen Christendom en Islam: de overwinning van de geometrie

Afbeelding: Detail uit het ‘Alexander mozaïek’ in Pompeii, 1ste eeuw v.Ch.

Dit college is verzorgd aan de HOVO VU (Amsterdam) in Juli 2011 en aan de HOVO Leiden in 2013

 

2.  Joodse kunst en cultuur (6 bijeenkomsten)

imgres

De algemene opvatting (of misvatting) is dat kunst (en zeker figuratieve kunst) en Jodendom onverenigbaar zijn. Toch is het creatieve proces een deel van het Joodse cultuur en kunst in al haar vormen komt in Joodse context al voor vanaf de Oudheid.

Maar wat is Joodse kunst? Of: Wat maakt een kunstvoorwerp Joods? Bestaat er een Joodse stijl? Of heeft Joodse kunst te maken met het inhoudelijke aspect en de functie van een voorwerp?

In deze cursus wordt gekeken naar de functie van kunst binnen het Jodendom vanaf haar vroegste bestaan en door de eeuwen heen. Kunst in de synagoge, manuscripten, klederdracht, de cyclus van de feestdagen, en vooral naar de invloeden die de Joodse kunst in de loop van de eeuwen heeft gehad, van oost naar west, kortom: waar joden ook wonen.

Afbeelding: Menora met de inscriptie ‘vrede met Israel’, synagoge van Jericho, ca. 7de eeuw.

Dit college wordt verzorgd aan de HOVO VU (Amsterdam) en HOVO Leiden  in Oktober/November 2017

Een korte versie van dit college is verzorgd aan de HOVO VU (Amsterdam) in Juli 2012

3. Byzantijnse Kunst (6-delig college)

Saint_Apollenaris

In de lange periode van zo’n 1000 jaar dat het Byzantijnse Rijk bestond, tussen de 4de en de 13de eeuw, kende de Byzantijnse cultuur rijke bloeiperiodes. Deze zijn goed te zien in de kunst. Op het gebied van architectuur, mozaïek, icoonkunst, maar ook in de miniatuurkunsten zoals sieraad en ivoorsneden heeft de Byzantijnse kunst een eigen karakter ontwikkeld en een traditie die enorme invloed had, ook lang na de val van Constantinopel.

Programma van de colleges

  • Inleiding: Het stichten van Constantinopel en de nieuwe Christelijke orde.
  • De vroeg Byzantijnse kerk: Architectuur en versiering
  • De ‘renaissance’ van Justinianus
  • Het Iconoclasme en de eerste Byzantijnse Renaissance
  • De tweede Byzantijnse renaissance
  • De invloeden van de Byzantijnse kunst van Italië tot Rusland

afbeelding: Sant’Apollinare in Classe, 6de eeuw, Ravenna, Italië.

Dit college is verzorgd aan de HOVO Leiden in oktober/november 2013

 

4.  Tweedelige cursus: ‘Het Ikoon: een gouden traditie’

Moeder Gods Hagia Sophia  Deesis in Hagia Sophia

Het ikoon, een paneel met voorstellingen van heiligen en scènes uit de cyclus van de feestdagen, is onmisbaar in de Orthodoxe kerk. Ikonen worden gezien als een ‘venster naar de hemel’, een medium waardoor de aanbidder contact legt met de afgebeelde heilige.

Deze twee lezingen zijn gewijd aan de geschiedenis en ontwikkeling van het ikoon vanaf de Late Oudheid. De eerste lezing gaat over de ikoonkunst vóór het iconoclasme en het definiëren van de kenmerken van deze kunstvorm. De periode van het iconoclasme in 8ste eeuw was vernietigend voor de figuratieve kunsten, maar de periode daarna zag juist een enorme bloei, waardoor nieuwe type ikonen ontstaan en nieuwe onderwerpen, zoals het laatste oordeel– scene.  De tweede lezing gaat over de ikoonkunst tot de val van Constantinopel (1453) en de rijke traditie van de Russische ikonen. Nog vóór de definitieve val van Constantinopel vonden kunstenaars hun weg naar andere centra waardoor de ikoonkunst een enorme spreiding kreeg en zelfs de Italiaanse Renaissance beïnvloedde. Er wordt aandacht besteed aan de verschillende typen ikonen en hun iconografie (Theotokos, Eleusa, Hodegetria, Panagria) en aan stilistische ontwikkelingen door de eeuwen heen, maar ook aan beroemde ikonen zoalsde Sinai Pantocrator en de Moeder Gods van Vladimir.

Dit college is verzorgd aan de HOVO Amsterdam (VU) in Augustus 2011 en in juli 2014.

Dit college wordt verzorgd in Juli 2017

Het college kan gecombineerd worden met een bezoek aan het Ikonenmuseum te Kampen

 

5. De Geschiedenis en Archeologie van het Heilige Land (8-delig cursus)

011108-al_masada-full  atikot3

De Oude Egyptenaren, Assyriers, Babyloniers, Grieken, Romeinen en Byzantijnen – ze waren er allemaal. Sommigen noemden het Canaan, anderen Judea, anderen weer Palestina. In de 19de eeuw ontstond een enorme interesse in het verleden en de archeologie van het Heilige Land. De Romantiek maakte plaats voor een geordende wetenschappelijke benadering die materiele cultuur als een bron van kennis ging beschouwen.

Op elke plek in Israel tonen archeologische opgravingen het rijke verleden van dat land. Het goede klimaat trok mensen al vanaf de prehistorie en de strategische ligging maakte het land aantrekkelijk voor handel. De vele invloeden door de eeuwen heen zijn goed zichtbaar in de materiele cultuur van haar bewoners. Golven van migratie en militaire expedities tekenden de geschiedenis en sociale ontwikkelingen die dat land tot het Heilige Land maakte voor de drie grote monotheistische religies.

In deze collegereeks worden de belangrijkste periodes en vondsten uit de archeologie van de Zuidelijke Levant en het land Israel in het bijzonder besproken.

Collegeonderwerpen:
-Introductie naar de archeologie van Israel. Het begin: van prehistorie tot het land Canaan
-Bijbelse archeologie, de controverse rondom de koninkrijken van David en Salomo en het latere koninkrijk
-De Hellenistische periode, macabeeers en Herodes de Grote
-De vroeg Romeinse tijd en de opstanden
-De laat Romeinse tijd – stedenbouw
-Constantijn en de bloei van de kerk
-De oude synagoge
-Het tijdperk van Keizer Justinianus en de vroeg Islamitische tijd

Dit college is verzorgd aan de HOVO Amsterdam (VU) in 2012 en in sep/okt/nov. 2015 en via de Vrije Academie in 2016 en 2017.

6. ‘Adam, David en Jezus in beeld: De Bijbel en de visuele kunsten’ (8-delig college)

Adam en Eva Capella Palatina

De bijbel is een eeuwenlange bron van inspiratie voor kunstenaars. In elke periode werden er andere aspecten van de Bijbelse verhalen en Bijbelse figuren in de kunst getoond. Als allegorieen voor eigentijdse gebeurtenissen, als spirituele inspiratie, religieus of sociaal rolmodel, politieke doeleinden, of uit de wil om in de psychologie van de figuren te verdiepen. Deze cursus behandelt zes Bijbelse momenten vanaf de kunst van de Oudheid tot in de moderne kunst. De thema’s zijn:

– De schepping, Adam&Eva en de Hof van Eden

– De Patriarchen: Abraham

-De Patriarchen: Jakob

– Mozes en de Exodus

– Koning David

– Esther

– Herodes de Grote

– Jezus

Dit college is verzorgd aan de HOVO Utrecht in maart-april 2013

Afbeelding: De schepping van Adam en Eva. Cappella Palatina, Palermo – Sicilië, 12de eeuw

Leave a Reply